Po gruntownej renowacji, dawny Pałac Krasińskich w Warszawie odzyskał swój dawny blask, a co więcej, po raz pierwszy stał się dostępny dla szerokiej publiczności. Od maja 2024 roku odwiedzający mogą odkrywać odrestaurowane wnętrza i podziwiać skarby polskiego oraz światowego piśmiennictwa. Projekt przebudowy i modernizacji został opracowany przez zespół architektoniczny Konior Studio.
Przez długie lata Pałac pełnił rolę magazynu dla najcenniejszych zbiorów Biblioteki Narodowej. Choć zachwycał bogato zdobionymi fasadami i imponującą architekturą, pozostawał niedostępny dla zwiedzających. Sytuacja zmieniła się 21 maja 2024 roku, kiedy to jeden z najwspanialszych barokowych pałaców Europy został otwarty dla wszystkich miłośników kultury i dziedzictwa narodowego. Ten krok stał się możliwy dzięki szeroko zakrojonej rewitalizacji. Współautorem projektu renowacji i wystawy stałej, która szybko zyskała status centralnego punktu Pałacu Rzeczypospolitej, jest Tomasz Konior wraz z zespołem architektów z pracowni Konior Studio.
Pałac podniesiony z ruin
Zespół pałacowy, zaprojektowany w latach 1677-1695 przez niderlandzkiego architekta Tylmana z Gameren na zlecenie wojewody płockiego Jana Dobrogosta Krasińskiego, stanowi jedno z najważniejszych dzieł barokowej architektury w Polsce. Tylman, popularny wśród ówczesnych elit, odpowiadał także za projekty takich budowli jak Pałac w Nieborowie, Pałac Ostrogskich w Lublinie czy Pałac Branickich w Białymstoku.
Podczas II wojny światowej Pałac Rzeczypospolitej został niemal całkowicie zniszczony. Na szczęście w latach 1948-1961 przeprowadzono jego odbudowę, a następnie podjęto prace związane z renowacją elewacji i rekonstrukcją detali architektonicznych. Jednak dopiero w 2024 roku pałac stał się ogólnodostępny – obecnie można go zwiedzać bezpłatnie przez sześć dni w tygodniu. Renowacja wnętrz barokowych oraz ich przystosowanie do współczesnych potrzeb, w tym dla osób z niepełnosprawnościami, umożliwiły także eksponowanie najcenniejszych zbiorów Biblioteki Narodowej.
– Pierwszy raz od XVII wieku mogliśmy pokazać wnętrza, w których umieściliśmy najważniejsze zabytki polskiej literatury i kultury, relikwie języka polskiego, pamiątki historii dawnej i współczesnej. W gablotach znajdują się skarby wielu narodów, kultur i języków, które pokojowo współistniały w granicach Rzeczypospolitej, ale także bezcenne obiekty średniowieczne i renesansowe kultury europejskiej, takie jak choćby mapa Ptolemeusza sprzed odkrycia Ameryki. Niektóre z nich należą zarówno do kultury polskiej, jak i światowej, tak jak rękopisy Fryderyka Chopina czy Henryka Mikołaja Góreckiego – mówi dr Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej
Zabytkowy pałac w odświeżonej wersji
Każdy zakątek tego niezwykłego zabytku skrywa w sobie historię, odzwierciedloną w szczegółach architektonicznych, od podłóg po zdobienia ścian. Dzięki przeprowadzonej renowacji historyczna struktura pałacu zyskała nowe funkcje, a wnętrza zostały wzbogacone o nowoczesne udogodnienia. Wszystkie te zmiany wprowadzono z pełnym poszanowaniem zabytkowej substancji budynku.
– Wielką zaletą otwartego dla zwiedzających 21 maja 2024 roku Pałacu Rzeczypospolitej są niezwykle pieczołowicie odtworzone wnętrza, z ogromną uważnością dokonany remont oraz uwzględniająca dzisiejsze potrzeby modernizacja według projektu Pas Projekt i Konior Studio, a wykonane przez firmy: Eurobudowa, WIBAR, Q-Fidelity, Erco, Grupa AV, INSTONE. Dzięki wspólnej pracy Biblioteki Narodowej, architektów i wykonawców powstała prestiżowa przestrzeń ekspozycyjna dla najcenniejszych obiektów ze skarbca BN, a dzięki otwarciu bezpłatnie dla zwiedzających również kulturalna dla spacerujących – podkreśla dr Tomasz Makowski.
Zobacz także: Hydroizolacja dachów żelbetowych silosów »
Po zakończeniu renowacji do zwiedzania udostępniono dwie główne sale pałacowe. Wśród nich szczególną uwagę przyciąga Sala Kariatyd, gdzie przywrócono dawny blask sztukateriom, rzeźbom, drewnianym mozaikom oraz ozdobnemu sklepieniu. Nowoczesne oświetlenie uwydatnia dziś nieznane dotąd detale historycznej architektury.
– Wyzwaniem i poważną ingerencją w cenną strukturę było właściwe wyeksponowanie w nowym miejscu oryginalnej Biblioteki Wilanowskiej – ocalałego z pożogi wojennej księgozbioru wraz z cennym wyposażeniem i oryginalnymi meblami. W tym celu przebudowano fragment wschodniego skrzydła. Nowa konstrukcja zastąpiła istniejące fragmenty ścian i stropów. Powstała przestronna przestrzeń ekspozycji i jej zabezpieczenia. Dotychczas unikalny zbiór zajmował Salę Białą, zasłaniając jej wyjątkowy charakter. Dziś sala znów pełni reprezentacyjną funkcję. Wraz z Salą Kariatyd, spektakularną klatką schodową i Salą Rycerską na parterze stanowią unikalny przykład kunsztu dawnych mistrzów – wyjaśnia Tomasz Konior, główny architekt w pracowni Konior Studio.
W ramach wcześniejszych prac odnowiono elewację pałacu, zrekonstruowano rzeźby wieńczące tympanon oraz liczne dekoracje i płaskorzeźby na fasadach. Zostały także wymienione schody zewnętrzne, okna i części dachu, a budynek zyskał energooszczędne oświetlenie oraz przeszklone arkady od strony ogrodu.
Dodatkowo wprowadzono udogodnienia dla osób niepełnosprawnych. – Wymagało to z jednej strony wyjątkowej troski o unikalne walory historycznego gmachu, pierwotnie przeznaczonego na inne cele, z drugiej spełnienia rygorów związanych z bezpieczeństwem zbiorów. W zabytku zainstalowano, a przy tym ukryto najnowocześniejsze technologie zapewniające komfort użytkownikom i bezpieczeństwo eksponatów – mówi Tomasz Konior.
Projektanci zadbali także o energooszczędność budynku, dostosowując go do współczesnych standardów. Wymieniono instalacje oświetleniowe, systemy centralnego ogrzewania, wentylacji oraz klimatyzacji, a także zamontowano system zarządzania energią.
Skarby kultury polskiej w pałacowych murach
Odrestaurowane wnętrza barokowego pałacu, w których nadal czuć echa wielkiej historii, stały się idealnym miejscem do prezentacji bezcennych zabytków polskiego i światowego piśmiennictwa. Znajdziemy tu średniowieczne manuskrypty i rękopisy, dzieła dawnych iluminatorów, w tym takie skarby jak Psałterz floriański, Kodeks supraski oraz Kazania świętokrzyskie, a także słynne kroniki autorstwa Jana Długosza, Galla Anonima i Wincentego Kadłubka. Miłośnicy literatury poczują się tutaj jak dzieci w sklepie pełnym słodyczy, przyciągnięci rękopisami Jana Kochanowskiego, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego czy Cypriana Kamila Norwida. Nie zabrakło również pamiątek po Krzysztofie Kamilu Baczyńskim, Czesławie Miłoszu i Zbigniewie Herbercie. Lista jest długa i imponująca.
Te bezcenne, a jednocześnie bardzo wrażliwe na warunki zewnętrzne dzieła, wymagają szczególnej ochrony. Projektanci zadbali o to, instalując specjalistyczne gabloty, które zapewniają odpowiednią temperaturę i wilgotność powietrza, kluczowe dla zachowania trwałości zabytkowych ksiąg i dokumentów. Dodatkowo, nowoczesny sprzęt multimedialny został zintegrowany z wystawą, aby wzmocnić doznania zwiedzających.
– W kontraście do zabytkowej tkanki zaprojektowano współczesne wyposażenie: specjalne gabloty do ekspozycji oraz umeblowanie: lady, stoły, ławy, krzesła. Multimedia oddziałują na sposób percepcji i wzmacniają efekt – podkreśla Tomasz Konior.
W Pałacu Rzeczypospolitej znajduje się także szczególne miejsce, które skłania do głębszej refleksji. W jednej z sal centralnym punktem jest urna z prochami książek – symboliczne i złowieszcze przypomnienie, a zarazem przestroga dla współczesnych.
8 sierpnia br. w odnowionym Pałacu Rzeczypospolitej odbyło się oficjalne oprowadzanie, zorganizowane przez OKK! PR, w którym uczestniczyło ponad 60 zaproszonych gości, w tym dr Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, oraz przedstawiciele czołowych pracowni architektonicznych i mediów. Przewodnikiem był sam Tomasz Konior, który odkrywał przed uczestnikami sekrety pałacowych wnętrz, opowiadając o procesie ich rewitalizacji i skarbach literatury, które tam przechowywane. Mecenasami wydarzenia byli Geberit i Wiśniowski.
Odrestaurowane wnętrza Pałacu Rzeczypospolitej dowodzą, że przemyślana rewitalizacja potrafi połączyć przeszłość z teraźniejszością w sposób, który nie umniejsza żadnej z nich, lecz wzbogaca obie, czyniąc je istotnymi i wartościowymi.
Źródło: Konior Studio
